top of page

Czym są zaburzenia integracji sensorycznej?


Zaburzenia integracji sensorycznej
Światło, kolor, dotyk, dźwięki...

Aby jak najprościej wyjaśnić czym są zaburzenia integracji sensorycznej, posłużę się przykładem podanym przez J. Ayres, twórczynię metody integracji sensorycznej (SI):


Mózg można porównać do wielkiego miasta, a impulsy nerwowe do ruchu ulicznego. Dobre przetwarzanie sensoryczne umożliwia łatwy i szybki przepływ wszystkich impulsów do miejsca przeznaczenia. Dysfunkcja integracji sensorycznej to rodzaj „korka” w mózgu. Pewne informacje sensoryczne „utknęły w korku”, przez co nie dotarły do odpowiednich części mózgu, które nie są w stanie teraz normalnie pracować” [1].


Wiemy, że korki w mieście można zmniejszyć, ale dysfunkcje w przetwarzaniu sensorycznym również. I choć nie jest to choroba, to jednak w znaczący sposób wpływa i może utrudniać funkcjonowanie dziecka w wielu obszarach. Tym bardziej, że jeśli mózg w odpowiedni sposób nie przetwarza informacji sensorycznych, to zwykle również nie kieruje sprawnie zachowaniami [1].


Czego mogą dotyczyć trudności w przetwarzaniu bodźców sensorycznych?


Typologii zakłóceń integracji sensorycznej jest kilka, jednak na potrzeby tego tekstu będę się opierała na typologii opracowanej przez Lucy J. Miller [2]. Wyróżnia ona trzy główne typy zakłóceń przetwarzania sensorycznego, są to:

  • zaburzenia modulacji sensorycznej,

  • zaburzenia różnicowania sensorycznego,

  • oraz zaburzenia ruchu na bazie sensorycznej.

W tym właśnie tekście zostaną opisane zaburzenia modulacji, które uważa się za najczęściej występujący rodzaj zaburzeń przetwarzania bodźców sensorycznych. Autorka przytoczonej wyżej typologii wyszczególniła trzy podtypy zaburzeń modulacji, to jest: nadreaktywność sensoryczną, podreaktywność sensoryczną oraz poszukiwanie sensoryczne. Brzmi skomplikowanie, ale poniżej wszystko postaram się wyjaśnić.

Nadwrażliwość sensoryczna


Nadreaktywność, to innymi słowy nadwrażliwość sensoryczna, zwana też obronnością sensoryczną. Dziecko nadwrażliwe na stymulację sensoryczną odbiera ją w sposób bardziej intensywny niż przeciętny człowiek. Jego ciało odczuwa zbyt szybko i zbyt mocno, a niekiedy reakcja na bodziec trwa dłużej niż przeciętnie [3]. Co to oznacza? To, że dziecko ma tendencję do reagowania na niektóre (nieszkodliwe) bodźce w sposób nadmierny, a więc taki, jak gdyby były niebezpieczne czy też sprawiające ból [4]. Nadmierna wrażliwość może dotyczyć każdego zmysłu, z wyjątkiem proprioceptywnego. Może występować w obrębie jednego zmysłu lub też kilku jednocześnie.

Co ciekawe, jeśli osobę o typowym rozwoju będziemy głaskać w jednym miejscu przez dłuższy czas, szybko przywyknie do tego bodźca i przestanie na niego reagować. Inny przykład: jeśli przed wyjściem do pracy psikamy się ulubionymi perfumami, to po chwili już nie czujemy ich zapachu, prawda? Nie czujemy nie dlatego, że perfum się ulotnił, ale dlatego, że nasz nos przyzwyczaił się do tego zapachu i mózg zaczął ignorować ten bodziec. Ten proces nazywamy habituacją. W przypadku dzieci z nadwrażliwością sensoryczną habituacja nie występuje. Dziecko cały czas odczuwa dostarczane stymulacje tak samo intensywnie.

Wiemy już, na czym polega nadwrażliwość sensoryczna. Jakie są jednak przejawy tego rodzaju nieprawidłowości? Poniżej przedstawię wybrane, charakterystyczne symptomy nadwrażliwości w obrębie każdego zmysłu.

Nadwrażliwość dotykowa:

  • niechęć do kontaktu fizycznego z innymi osobami (np. dotykanie, przytulanie),

  • unikanie pewnych faktur (np. przedmiotów śliskich, lepkich, mokrych, brudzących),

  • nietolerancja określonych konsystencji potraw (możliwość występowania odruchu wymiotnego w reakcji na grudki w pokarmie płynnym),

  • potrzeba silnego ucisku, wciskania się w ciasne miejsca lub leżenia pod ciężką kołdrą,

  • tendencja do trzymania przedmiotów opuszkami palców,

  • unikanie chodzenia boso np. po trawie, piasku,

  • zakłócenia koncentracji uwagi,

  • krzyki, płacz, histeria podczas kąpieli, mycia np. zębów, twarzy, włosów,

  • unikanie kąpieli pod prysznicem, preferowanie kąpieli w wannie,

  • awersyjne reakcje na czesanie czy obcinanie włosów, a nawet obcinanie paznokci,

  • unikanie ubrań przylegających, z materiałów sztywnych i szorstkich,

  • preferowanie ubrań obszerniejszych, o długich rękawach i nogawkach,

  • wrażliwość na metki i szwy w ubraniach,

  • problem ze zmianą garderoby sezonowej – z letniej na zimową i odwrotnie,

  • stronienie od zabaw manualnych polegających na zabawie w piasku, lepieniu, malowaniu palcami [3, 4, 5, 6].

Nadwrażliwość słuchowa:

  • wrażenie posiadania przez dziecko supersłuchu – słyszy dźwięki, na które inni nie zwracają uwagi,

  • zasłanianie, zatykanie uszu w reakcji na niektóre dźwięki,

  • rozdrażnienie i pobudzenie w miejscach głośnych,

  • unikanie pewnych dźwięków, np. dźwięk odkurzacza, suszarki do włosów, blendera itp.,

  • zagłuszanie dźwięków otoczenia poprzez wydawanie dźwięków, krzyk, nieprzerwane mówienie,

  • niechęć do zabawek dźwiękowych,

  • reagowanie strachem lub silnymi emocjami na dźwięki nagłe, wysokie, głośne,

  • zmęczenie po pobycie w przedszkolu, szkole; mówienie, że jest tam głośno [3, 6].

Nadwrażliwość przedsionkowa:

  • lęk przed oderwaniem stóp od podłoża, a tym samym tendencja do szurania nogami,

  • lęk wysokości – nawet przy lekko podniesionej powierzchni,

  • choroba lokomocyjna,

  • strach przed upadkiem, nawet w sytuacjach, gdy nie ma realnego zagrożenia,

  • niechęć do zabaw na: zjeżdżalni, huśtawkach, karuzeli, trampolinie itp.,

  • lęk przed ruchem obrotowym i ruchem w tył,

  • trudności z równowagą, oceną odległości,

  • podczas zabaw ruchowych wymaganie stałej obecności osoby dorosłej,

  • unikanie chodzenia po krawężnikach, wspinania się, zeskakiwania nawet z przedmiotów niewysokich,

  • lęk przed odchyleniem głowy w tył lub w dół [3, 5, 6].

Nadwrażliwość wzrokowa:

  • niechęć do jasnego światła sztucznego i ostrzejszego światła słonecznego

  • unikanie światła błyszczącego, migoczącego – odwracanie się, zasłanianie i zamykanie oczu,

  • chęć noszenia okularów przeciwsłonecznych,

  • preferowanie światła rozproszonego lub też półmroku,

  • mruganie, pocieranie i mrużenie oczu,

  • unikanie kontaktu wzrokowego,

  • odmawianie uczestnictwa w zabawach lub zajęciach z większą liczbą dzieci,